Nabijheid gaat niet over afstand in meters, maar over de vraag of mensen zich gezien en gehoord weten. Je kunt fysiek dichtbij zijn en toch onbereikbaar blijven, en andersom kun je formeel op afstand staan en toch nabij ervaren worden. Nabijheid ontstaat daar waar mensen zich durven verhouden tot elkaar, zonder zich te verschuilen achter rollen, procedures of systemen.
In de leefwereld is nabijheid vanzelfsprekend. Mensen leven hun leven niet in beleidsdomeinen of afdelingen, maar in samenhang. Achter elke voordeur spelen meerdere verhalen tegelijk: gezondheid, geld, relaties, hoop, teleurstelling, kracht en kwetsbaarheid lopen door elkaar heen. Wie werkelijk nabij wil zijn, moet accepteren dat deze werkelijkheid zich niet laat ordenen volgens de logica van beleid. Nabijheid vraagt daarom om vertraging, om aanwezig zijn zonder direct te willen oplossen, en om het uithouden van complexiteit.
Schaalvergroting
Juist daar wringt het met hoe veel organisaties zijn ingericht. De afgelopen decennia zijn we steeds verder van mensen af gaan staan, vaak met de beste bedoelingen. Schaalvergroting, standaardisering en efficiëntie hebben ons veel gebracht, maar ze hebben ook een prijs. Hoe groter de afstand, hoe makkelijker het wordt om over mensen te spreken in plaats van met hen. De burger verandert dan ongemerkt in een casus, een doelgroep of een probleem dat beheersbaar moet worden gemaakt.
Wanneer je werkt vanuit nabijheid, verandert dat perspectief. Dan heeft beleid geen abstracte werking meer, maar een gezicht. Besluiten worden voelbaar. Dat maakt nabijheid ongemakkelijk. Het confronteert professionals en bestuurders met de gevolgen van hun keuzes. Het is comfortabeler om gelijk te hebben op papier dan om ongelijk te krijgen in een gesprek aan de keukentafel. Misschien is dat wel de reden waarom nabijheid zo vaak wordt vermeden, terwijl iedereen het belang ervan onderschrijft.
Vakmanschap
Toch is nabijheid niet soft of vrijblijvend. Integendeel. Nabij werken vraagt om vakmanschap. Het betekent dat je je rol kent, je grenzen bewaakt en tegelijk beschikbaar blijft. Nabijheid is: niet alles overnemen of iedereen gelijk geven. Het is naast iemand staan, zonder de verantwoordelijkheid bij die ander weg te halen. Het vraagt om luisteren zonder direct te sturen, en om spreken zonder te domineren. Dat is moeilijker dan werken op afstand, maar uiteindelijk ook eerlijker.
Buurtinitiatieven
In buurtinitiatieven zie je wat nabijheid kan betekenen. Zij ontstaan niet vanuit plannen, maar vanuit relaties. Ze groeien organisch, sluiten aan bij wat er al is en bewegen mee met wat zich aandient. Hun kracht zit niet in perfectie, maar in verbondenheid. Zij begrijpen de leefwereld niet omdat ze die analyseren, maar omdat ze er deel van uitmaken. Daarmee vormen ze een brug tussen straat en systeem, vaak zonder dat ze die rol expliciet hebben gekozen.
Wanneer instituties buurtinitiatieven ondersteunen zonder zelf nabij te zijn, ontstaat een vreemde spanning. Dan wordt nabijheid uitbesteed. Er wordt gefinancierd, gemonitord en verantwoord, maar het eigen contact blijft op afstand. Daarmee dreigt precies datgene verloren te gaan wat men zegt te willen versterken.
Keuze
Nabijheid is uiteindelijk geen methode en geen interventie. Het is een keuze. Een keuze om aanwezig te zijn, ook als het schuurt. Een keuze om mensen niet te reduceren tot regels of doelen. En een keuze om te erkennen dat niet alles wat waardevol is, meetbaar of beheersbaar kan worden gemaakt.
Misschien is de belangrijkste vraag niet hoe we nabijheid organiseren, maar of we haar durven toelaten. Want nabijheid verandert niet alleen de ander, maar ook jezelf.
Bron: LinkedIn, Ton Kunneman, Burger In Actie bij BIAwerkplaats
Deel dit bericht: